Къадирлу жен, гуьзчивилик кутан

0
58
Ялавлу инкъилабчи гуьллеламишай чкадал гила адан гуьмбетди "чан гузва"

КЪАЗИМЕГЬАМЕД-АГЪАСИЕВАН 135 ЙИС

Къази-Мегьамед  Агъасиев  — Дагъус­тандани Азербайжанда халкьдин итижар гьисаба кьадай гьукум арадал гъун патал кьиле фейи мярекатрин активный иштиракчи, ялавлу инкъилабчи. Адан кьилел атай агьвалатрикай, чагъиндамаз кьатI хьайи уьмуьр­дикай тIимил кхьенвач. “Лезги газетдин” алай йисан 13-нумрадани Къази-Мегьа­мед Агъасиев дидедиз хьайидалай инихъ 135 йис тамам хьунихъ галаз алакъалу яз, “Халкьдин даях хьайиди” кьил гана  Абдулатип Гьажиеван макъала чапнавай. Зи фикирдалди, инкъилабчидин уьмуьрдин рекьерални гелерал мад сеферда гегьеншдиз акъвазунин игьтияж авач. Заз маса кардикай лугьуз кIанзава. Къ.-М. Агъасиев гуьллеламишна кьейи чкадин гьакъиндай сад хьтин делилар авач. Бязи чешмейра ам кьурдалай кьулухъ Ахцегьиз ху­тахзавай рекье, масабура — Кьасумхуьруьвай 3 км-дин яргъа, Хандин муькъуьн патав гуьллеламишна лугьуз къейднава. И макъалада чун гьа­къикъат арадал хкиз алахъда.

Инкъилабчи Кьасумхуьрелай тахминан 3-3,5 км-дин винидихъ — Кьурагьиз хъфизвай рекьин къерехда, там квай чкадал гуьл­леламишайди тестикьарзавай делил, чи фикирдалди, гьакъикъатдиз виридалайни мукьва я. Несилрин рикIел и чка аламукьун­ патал анал Къази-Мегьамед Агъасиеван гуьмбетни (памятник) эцигнава. Инкъи­лабчиди вичин уьмуьрдин эхиримжи декьикьаяр инал ахкъудайдан жигьетдай шагьидвалзавай мад са делил ава: Къази-Мегьамед винидихъ къейднавай чкадал, гъилер кутIунна, епинин са кьил бал­кIандал алай душманди вичин гъиле кьуна, галчIуриз-галчIуриз, атлуйрин юкьва­ аваз гъидайла акур кас.

Къ.-М.Агъасиеван эхиримжи камарин шагьид

Тарихдин вакъиадин шагьид са вахтара Курхуьрел кардик кваз хьайи артелдин кьиле акъвазай, гуьгъуьнлай колхоз тешкилдайла, акьал­тIай активныйвал къалурай комсомолдин член, рагьметлу Шайдаев Шайда Рамазанович я (1888-1968). Вичиз Кьасумхуьруьн центрадилай винихъди атлуйри Къази-Мегьамед Агъасиев тухудайла акурди ада, гуьмбетдал фейила, мектебра кIелзавай аялриз-пионерриз суьгьбетнай. Рагьметлу агъсакъалдин теклифдалди 1967-1968-йи­сара инкъилабчидин гуьмбет кьетIен гуьз­чи­вилик кутунай. Зун а йисара хуьруьн юкь­­ван мектебда старший пионервожатый тир. Шайда Шайдаевни галаз сифте сеферда гуьмбетдал фидайла, чна цадай къеле­мар, ведрояр ва перер тухванай. Хейлин йи­сара ерли гелкъуьн тавунвай гуьм­бет, патарив гвай цацарикай, чIуру хъчарикай михьнай, элкъвена къелемар акIур­най, ­гуьмбетдин бине киреждалди  асуннай. Пионерри кьиле тухвай кIва­лахар, Ш.Шайдаева авур ихтилатар Махачкъаладай телевиденидай атанвай операторди лентиниз къачунай ва махсус передачани туькIуьрнай. 1968-йисара акIу­рай пIинидин бязи къелемрикай гила тарар хьанва. А чIавуз  гуьмбет гъве­чIиди тир, ам рекьин вини пата авай. 1975-йисуз тамун юкьвай цIийи рехъ тухвана, Къази-Мегьамед Агъасиеван гуьмбетни агъа патаз акъуднай ва  цIийи­кIа туьхкIуьр хъувунай.

Ялавлу инкъилабчи гуьллеламишай чкадал гила адан гуьмбетди «чан гузва»

Мукьвара чун — лезги писателрин Союздин Сулейман-Стальский районда авай отделенидин председатель Абидин Камилов, медениятдин “Куьредин ярар” макандин регьбер Агьмедпаша Агьмедпашаев ва и цIарарин автор гуьм­бет гьихьтин гьалда аватIа килигиз фена. Ам авай гьал акурла, чи гуьгьуьлар чIур хьана. Халкь паталди чан къурбанд авур хцин экуь къаматдив и тегьер­да эгечIун кутугнавач. Гуьмбет, са патахъай цал эциг­на, муькуь патахъай ракьун тIва­ла­рин жугъундалди элкъуьр­на­ватIани, ам гъиляй-виляй вегьенва. Адал атIанвай инкъилабчидин барельефдин са падни алатнава, гуьмбетдин кIукIни бязи чкайрилай чкIанва. Патарив гвай чкаярни михьизвач. Гуьмбетдал “Инал 1918-йисан октябрдин вацра Къази-Мегьамед Агъасиев гуьллеламишна…” гафар атIан­­вай къван саламат я.

Гьелбетда, гелкъвен тийизвай гьи чка хьайитIани, къайдадикай хкатда. Ялавлу инкъилабчидин гуьмбет, ремонт хъувуна, къайдадиз хкана кIанзава. Къази-Мегьамед Агъасиеван 135 йис тамам хьунин сергьятра аваз, Сулейман-Стальский райондин руководстводи и кардиз фикир тагана тадач. Лезги халкьдин баркаллу хцин гуьмбетдихъ гелкъуьн и чкадиз мукьва тир Алидхуьруьн юкьван мектебдин хиве тунайтIа, хъсан жедай. Чи тарихдин къайгъуда чун хьана кIанда.

Райсудин Набиев

Редакциядин патай.

Чи газетдин штатдик квачир мухбир Райсудин Набиева гьакъикъатдани важиблу месэла къарагъарнава. Тарихда гел тунвай, акьалтзавай несилар патал чешнедиз элкъвенвай баркаллу гьар са векилдин экуь къаматдив къадирлувилелди эгечIун чи эвелимжи буржийрикай я. 1972-1986-йисара ДАССР-дин культурадин министр хьайи Абдулатип Гьажиева лагьайвал, Къази-Мегьамед Агъасиев вичин девирда халкьдин арха, даях хьана. Инкъилабчидин гуьмбет къайдадиз хкун, анаг аваданламишун, кул-кусар, къелемар, цуьквер цун ва датIана гуьзчивилик кваз хуьн чарасуз я. “Лезги газетдин” редакцияди умуд кутазва хьи, Сулейман-Стальский райондин руководстводи, ветеранрин Советди, гьакI мектебрин коллективрини  и кардиз фикир гуда.

ОСТАВЬТЕ ОТВЕТ

Войти с помощью: 
Please enter your comment!
Please enter your name here