Туьхуьн тийир руьгьдин ялав

0
18

Лезги шаир-дишегьлийрин арада Алуван, гьа вичин тIварцIиз килигайвал, хкатна аквадай. Ада сятералди, гъиле са чар-цIарни авачиз, хуралай вичин эсерар гагь манидалди лугьудай, гагь эсерлудаказ кIелдай. Рахадайла, мецел датIана ширин алхиш жедай. Яшлубурухъ галаз ам халу, даш, стха лугьуз, жегьилрихъ галаз хва, бала, хтул, чан лугьуз рахадай. Акурбуруз акI жедай хьи, и бахтавардихъ садрани пашман йикъар хьайиди туш. Амма уьмуьр­дин хъутIалри, кьисметди ам, кIашари кIа­вузардал гатадай ракь хьиз, лигимарна! Ада таб гайи кьван дердер ачухиз хьайитIа, тамам ктаб арадал къведа.

Ада вичи лугьудай: “Пуд дидедал гьалт хъувур етим, вичикай диде хьайи­ла, буба кьилел аламачир ругуд етимдиз­­ дидевални, бубавални хъувур инсан”.

Дугъриданни, чидайбуру адаз “бармакдиз барабар шал” лугьудай. Вичин сиф­тегьан шииррикай сада ада кхьенва:­

Чаз эхиримжи хтай кагъазди

Чи кIвал къарсурна къайи авазди.

Гьа немсериз лянет хьурай

Чи Ватандал гьужум авур.

Зун хьиз куьрпе бала авай,

Зи бубадиз зулум авур…

Гьа чIавуз зи 9 йис тир, — алава ийизва генани и шиирдин иесиди, — 2-класс­да кIел­завай. Ацукьнавай зун, пакадин тарс гьазуриз, дидед чIалан ктаб алаз метIе­рал. Садлагьана чIулав кифер юзуриз, марфадин сел атана зи вилерал… Гьа чIа­валай (1945-йис) заз Аллагьди илгьамдин цIай багъишна…”

Маса шиирда лагьанва:

Захъ зи жигъир авач жеди, физва зун.

Амма рикIи шегьре рекьел гъизва зун.

Дяведин цIа кайи бубад хиялар —

Вилерава гьахьна куьлуь аялар.

 

Абурун буба-зи гъуьл, чубан амайтIа,

Зун илим гваз, са шегьерда хьанайтIа,

Теклифдачир жеди атIай жигъирар,

Белки, залай рази жедай шаирар…

 

ГьикI кисда зун? Гьинизда бес зи ялав?

Зун тек дагъви дишегьли я.

Зи къва­лав­­

Гьуьлер гвач гьа, рикIин цIай за туьхуьрдай,

Я Шарвили алач, маргъал элкъуьрдай.

 

КIвал юзада, аялар зи юзайла,

Ругуд велед са суфрадихъ атайла.

Мад хиялри тухузва зун яргъариз,

Хайибурун гележегдин йикъариз.

 

Шегьерэгьли шаир стха, садра вун

Килиг дагъви вахан рикIиз, гьам я зун.

Ваз аквадач накъвар адан вилерлай,

Фу кими жеч, къабар-къабар гъилерлай…

За и чIал тамамвилелди инал гъу­нин­­ метлеб сад я: ада маса вири ша­гьид­­ри­лай хъсандиз Алуванан кьисмет ачухарзава.

Дагъустандин халкьдин шаир Шагь-Эмир Мурадова, и цIарарин ван хьайила, лагьанай: “И чарчар булах нивай ваъ, гьич садавайни кIевиз жедач. Диде­ди шаир яз ханвайди я ам!”

Дугъриданни, чIехи шаир гьахъ тир. Алу­ванан гъиликай са шумуд уртах ктаб­­рилай кьулухъ кIелзавайбуру хушдиз кьабулнавай “Тавази рагъ” (1991-йис), “Ил­гьамдин чешме” (2002), “Хважамжам” (2004), “Гъалибвилин нур” (2005), “Савкьат” (2007), “Дидейрин сес” (2009), “РикIин буйругъ” (2010) — кьилдин ктабар хкатна.

Вич рагьметдиз фидайла, ада гена цIийи ктабдал кIвалахзавай, пешекар писателрин Союздиз кьабулун патал ча­рар-цIарарни гьазурнавай. Амма залум ажалди адаз а бахт къалурнач. Ирс­са­гьибри, белки, адан кар гъиле хкьан, яни “Шагьдувул” тIвар алаз гьазурай ру­ко­пись ктаб яз чапдай ахкъудин.

Алувана вичин уьмуьрдин саки 60 йис хайи Ахцегь райондин культурадин хилез бахшна. Эхиримжи йисара ам ЦIийи Гъуьгъвезрин хуьре Культурадин кIва­лин директор тир. И рекьера адаз государстводин са шумуд награда, 1997-йисузни “Дагъустан Республикадин культурадин лайихлу работник” лагьай гьуьрметдин тIвар гана.

Чаз чидайвал, ам патал виридалайни чIехи гьуьрмет адаз мелерални ме­хъер­рал, шад мярекатрал теклифун ва вичиз анра яб гун тир. Алуваназ я тафт, я чIагъанни чуьнгуьр герек жедачир, ада билбилдин сесиналди мани лугьудай, зирекдаказ кьуьлердай…

Эхиримжи сеферда чи патав редакциядиз атайла, вичиз са акьван къулайзавачирдакай ва вич рикIин азаррин больницадай хтанвайдакай суьгьбетна. ЯтIани, гьа чIавузни ада вичиз хас те­гьер­да шадвалзавай, шиирралди чи гуьгьуьлар хкажзавай.

Амма хуьруьз хъфей са гьафтедилай чав ам амач лагьай хабар агакьна. (2011-йис). Рагьметрай вичиз.

Йисар акуна-такуна алатзава. Алуванан шииррин сес чи япара амазма! Чна ри­кIелди ам чи патав гумайди хьиз гьис­с­за­ва. Шаирар, гьакъикъатдани, чIал ва чпин эсерар халкьдив гумай кьван яшамиш  жезвайди я. Алуван Шагьэмировани гьакI я. Чна и чина адан эхиримжи шииррикай чапзава.

Мердали Жалилов

Чахмахдин къван

Зи кIаниди заз кIандай кьван

Адазни зун кIан хьанайтIа,

ХъуьтIуьн цикIиз муркIад къеняй

Хурма гудай тар экъечIдай.

 

Шарвилидин КIелед хивел

Зун чахмахдин къван хьанайтIа,

Зи цIелхемрал гьейранвилелд

Сувар юкъуз яр экъечIдай.

 

Я зун кузвай чахмахдин цIай,

Вазни язух тушни мегер?

Керем тахьай Эсли я зун,

ЦIай акатна, кузва жигер.

25-июнь 2011-йис

 

Лезги руш

Суван цуьквер кьуна чими къужахда,

Къекъведайла вун яр галаз яйлахда,

Манидин сел ргаз рикIин булахда,

Вун жейран хьиз къугъваз хьурай, лезги руш.

 

Аллагьди ваз цIийи бахтар гайи югъ,

Мубаракрай вун дидеди хайи югъ.

Шадвал пайиз екеди я ви къуллугъ,

Баркаллада аваз хьурай, лезги руш.

 

Ви акунар цуькверикай чара я,

РикIин девлет берекатдин хара я.

Вафалувал винни ярдин ара я,

Шад билбил хьиз рахаз хьурай, лезги руш.

* * *

Манийралди девлетлу я зи уьлкве,

Цуьк ахъайна гуьлуьшан тир гатфариз.

Чими салам гьарнихъ твазва за рекье,

Ашкъи, лувар гана жуван гафариз.

 

Михьи ятар — селлер ава кIамара,

Яйлахрани кьезил шагьвар серин я.

Атирар гвай цуьквер авай дагълара,

Билбилрин ван аваз, ахвар ширин я.

 

Гьижранривай затIни ийиз жедач заз,

Зи къужахда манийрин сел авазва.

Дустарикай сир чуьнуьхун чидач заз,

Къизгъин рикIиз абурун рикIер аквазва.

 

Хуш я заз

Зи Ватанда яхдиз къекъуьн хуш я заз,

ТIебиатдиз, набататриз тамашиз.

Зи хиялриз кIанда мерддиз илгьам хъваз,

Гьиссералди кIанда нагъма тарашиз.

 

Безеклу цуьк кьуна хурув билбилди,

Мугъаматар ягъиз,  рикIи хъверзава.

Экуьнин гар тушни ажеб кьезилди!

Атирар гваз зи къелемдик зверзава.

 

Рагъ акурла, хуш татана чигедиз,

Ам чуьнуьх жез, цуьквед кIаник катзава.­

Ракъин нурар багъишзава уьлкведиз,

Зи манида адан нурар гьатзава.

 

Зи тебрик

Играмибур, бахтариз

Хьурай куьн шерик!

Квез ЦIийи йис виридаз

Ийизва тебрик.

 

Суьрсетдин сел атурай

НикIерай къаврах,

Берекатдив ацIурай

Ватандин чанах.

 

Ислягьвал хьуй дуьньяда,

Кьилерал хьуй рагъ.

Зегьмет чIугу гьар сада,

Бегьерлу хьуй багъ.

 

Ашкара я

Чи дагъларай лекьер, къветер,

Катзава чи билбилар.

Къуй аранра шад хьуй рикIер,

Ачух хьурай гуьгьуьлар.

Чаз виридаз ашкара я:

Шииратдихъ сес ава.

Илгьамдин цIай бейчара я,

Ашкъидихъ гьевес ава.

КIанда сабур хуьз такабур,

Къурху гудай ван тахьуй.

Къизилгуьлдиз, билбил акур,

Наз маса гуз кIан тахьуй.

 

Инанмиш я зун

Хайи йикъалай Сад Аллагьдихъ

Инанмиш я зун.

Мал-девлетдихъ

Вил галачир, гьакIан къуш я зун.

Муьгьуьббатлу авуна зун,

Дуьнья зарб ийиз.

Халикьди зи мурад, метлеб

Акъудна кьилиз.

Малаикри нафт цана зи

Руьгьдин чирагъда.

Гьа ишигъ гваз чагъда ава

Цуьквед саягъда.

 

Дурия

Дуствал чи гьулдандин пару я,

Дерт кIевна, таъсиб хуьх Ватандин.

Дурия, вири вал кьару я,

Такабур, сабур хуьх виждандин.

Лепе гуз сегьнеяр ацIурай,

Манидин ширин сес алахьиз.

Дурия, на лув гуз акурай,

Дустарин лужарик акахьиз.

РикI ачух, тIебиат гуьзел я,

Билбилди кьил хуруз гъидайд туш.

Эл — махлукь ви ванцихъ цIигел я,

Лугьузва: “На лув це, лезги руш”.

Алуван Шагьэмирова

Добавить комментарий